De Vlaamse overheid is gehandicapt om de socio-economische crisis optimaal aan te pakken: ze mag haar investeringen niet met leningen betalen. Projecten van publiekprivate samenwerking zijn op de sporen gezet en moeten zo snel mogelijk worden afgerond. Maar er is meer nodig.  De communautaire dialoog is het ideale moment om de budgettaire bewegingsvrijheid van Vlaanderen te vergroten, zegt sp.a-fractievoorzitter Ludo Sannen.

De Vlaamse regering heeft in het begin van de legislatuur, toen er van een economische crisis nog geen teken te bespeuren was, verscheidene projecten opgestart om zijn ambitie "investeren in mensen en infrastructuur" waar te maken: nieuwe schoolgebouwen, missing links in het wegennetwerk, sporthallen en zwembaden, rust- en verzorgingstehuizen, sociale woningen, beloodsingsvaartuigen, rollend materieel, stelplaatsen en tramverlengingen van de Lijn. Noodgedwongen heeft iedere minister voor zijn project gebruik gemaakt van publiekprivate samenwerking (pps): de investeringen gebeuren door de privésector en Vlaanderen betaalt jaarlijks, gedurende enkele decennia een beschikbaarheidsvergoeding aan de privé-investeerder.

Om de crisis te bestrijden, is de hoofdopdracht van de Vlaamse regering - als onderdeel van het volledige reclanceplan ‘Herstel het vertrouwen' - de pps-procedures verder af te werken.  Maar Vlaanderen zal meer moeten doen om de crisis zo ongeschonden mogelijk te doorstaan.

Meestal is pps een secondbestoplossing uit noodzaak om het Vlaamse investeringsprogramma te voltooien. België moet aan de budgettaire eisen van het Verdrag van Maastricht en het Stabiliteits- en Groeipact voldoen. De federale overheid en de deelstaten hebben onderling afgesproken wie welke inspanningen doet en lenen is voor de Vlaamse overheid uitgesloten, want daardoor stijgt de schuld. Onmiskenbaar kunnen pps-projecten hun voordeel hebben omdat zij de knowhow van de privésector valideren, het risico toewijzen aan de privépartner of omdat de projecten vernieuwend kunnen zijn door de betrokkenheid van verscheidene partners met elk een eigen kijk. Maar de administratieve, fiscale en juridische ingewikkeldheid van de procedures is een flink nadeel.

De Vlaamse overheid zit vandaag in een te strak budgettair keurslijf. Zij is niet bij machte voldoende accuraat en optimaal op de crisis te reageren. Door eenvoudigweg te lenen kunnen werken sneller worden aanbesteed en uitgevoerd. De pps-oplossingen zijn zeker geen succes als het op snelheid aankomt. Procedures slepen veel langer aan dan oorspronkelijk verwacht en berekend. Maar vooral: de privésector is niet meer zo happig om te investeren. Ten tijde van de eerste schetsen van de pps-en beconcurreerden kapitaalkrachtige investeerders elkaar om de gigantische deals in de wacht te slepen. Nu wordt een project als jeugdverblijfinfrastructuur stopgezet bij gebrek aan kandidaat-geldschieters.

De crisis drukt ons met de neus op de feiten: Vlaanderen kan een beter beleid voeren als het leningen mag aangaan. In essentie is er geen verschil: zowel bij pps als bij een klassieke lening is er een verplichting vanwege de overheid om gedurende x jaar te betalen. Maar bij leningsfinanciering speelt het voordeel van transparantie en snelheid. Net zomin als pps-en zijn leningen een aanslag op de budgettaire gezondheid van Vlaanderen, als ze binnen een orthodox begrotingsbeleid gebeuren, dus zonder tekorten te realiseren. Het is trouwens onlogisch een investeringsoverheid zoals Vlaanderen te beletten schulden aan te gaan. Lenen om duurzaam te investeren is niet fout, lenen voor gewone consumptie-uitgaven wel.

De dialoog van gemeenschap tot gemeenschap is een ideaal moment om de scheefgetrokken situatie recht te zetten en Vlaanderen te verlossen van het jarenlange leningsverbod. Voor elk project moet afgewogen kunnen worden of pps- dan wel leningsfinanciering de beste oplossing is. Want Vlaanderen wil en moet schulden kunnen maken om te investeren.